En önemli avantajları;
- İlaçsız bir tedavi yöntemi olması,
- Çok hızlı sonuç veren bir tedavi olması,
- neredeyse hiç yan etkisinin olmayışı ve ayaktan uygulanan bir tedavi yöntemi olması, yani hastaneye yatış gerktirmeyen bir tedavi yöntemi olmasıdır.
Depresyonda, obsesif kompulsif bozukluklarda (OKB), şizofreninin negatif semptomlarında, akut migren atağının durdurulmasında FDA onayı almış bir tedavi şeklidir.
Bunların yanısıra migren başağrısında, tinnitusta (kulak çınlamasında), inmeye bağlı felçlerde, dikkat eksikliğinde, parkinson hastalığında, demansta (bunama) etkili olduğunu bildiren bilimsel yayınlar her geçen gün giderek artmaktadır.
Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisi sırasında, hastaya doğrudan elektrik akımı verilmez. Manyetizma kanunlarından (Değişen bir manyetik alan içinde bulunan uyarılabilir dokularda elektrik akımı oluşur) faydalanılır. TMS cihazının “koil” denen parçası kafatası üzerine yaklaştırılır. Bu koil içinde bakır tellerden yapılmış bir sarmal vardır. TMS cihazı içindeki kondansatörlerde depoalanan elektrik, çok kısa bir sürede bu sarmaldan geçtiğinde, sarmalın çevresinde kuvvetli bir manyetik alan (1,5-2 Tesla gücünde) oluşur. Bu manyetik alan kafa derisi ve kafatası kemiklerini etkilemeden doğrudan beyin içinde 2,5-3,5 santimetre derinliğe kadar ulaşır. Bu sayede beynin korteks dediğimiz dış yüzeyindeki uyarılabilir sinir hücrelerini de kapsayacak şekilde manyetik uyarının verildiği bölgede, beyindeki sinir hüreleri uyarılmış olur. Uyarılan sinir hücreleri hemen bağlantılı oldukları diğer sinir hücrelerini uyararak tedavinin etkinliğini daha da artırırlar.
Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisinin etki mekanizması ile ilgili araştırmalar halen çok yoğun bir şekilde devam etmektedir. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) ile beyin uyarıldığında, sinir hücrelerinin uyarılabilirliğinde olan değişimler (hücrelerin çevresindeki iyon değişiklikleri ve hücrelerin iyon geçirgenliklerindeki değişimler), sinir hücreleri arasında iletişimi sağlayan nörotransmitter denen kimyasallardaki (Dopamin, serotonin vb.) değişimler, yine bu nörotransmitterlerin etki etmesi için gerekli olan reseptörlerdeki değişimler (NMDA reseptörleri vb.), sinir hücrelerinin kendilerini yenilerken kullandıkları genlerdeki (gen ekspresyonundaki) değişimler, sinir hücresinin stress zamanlarında korunmasını sağlayan faktörlerdeki değişimler (örneğin inme sırasında hasarlanmış sinir hücrelerini kurtarabilmek için gerekli nöroprotektif mekanizmaların aktifleştirilmesi) halen saptanabilmiş olanlardır.
Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisi ayaktan uygulanan bir tedavidir. Hastaneye yatış gerektirmez. Yaklaşık 20-30 dakika süren seanslar halindedir. Hastaya göre bazı değişiklikler olabilmekle beraber genellikle haftada 5 gün, günde 1 kez olacak şekilde 10 ila 30 seans uygulanır. Seans öncesinde herhangi özel bir hazırlık gerekmez. Seans sırasında herhangi bir ilaç veya anestezi verilmez. Hasta tedavisini almak üzere koltuğa oturur, seans bitiminde de kalkıp günlük hayatına devam eder. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisi, neredeyse hiç bir yan etkisi olmayan çok güvenli bir tedavidir. Tedaviden önce, hasta tedaviyi uygulayacak hekim tarafından değerlendirilir. Epilepsi hastalığı olup olmadığı, baş boyun bölgesinde manyetik alandan etkilenecek bir cihaz (beyin pili ya da beyin içine konulmuş bir stent vb) kullanıp kullanmadığı sorgulanır. İlk seanslarda uygulanan manyetik atımların, kafa derisi altındaki kaslara olan etkisi nedeniyle bazen hafif bir başağrısı olabilmektedir. Çoğu hasta bunu önemsemez ama rahatsızlık duyanlar için basit ağrı kesicilerle (parasetamol vb.) bu ağrı geçer. Genellikle 3. ya da 4. seans sonrası kasların duruma adapte olması sayesinde bu başağrısı da olmaz. Uygulama esnasında olabilecek en önemli yan etki olarak epileptik nöbet geçirme olasılığı bildirilmekle beraber hastaların öncesinde tedaviyi uygulayacak olan hekim tarafından değerlendirilmesi sayesinde bu yan etki tüm dünyada çok nadir olarak görülmektedir. Olduğu zaman ise hasta zaten rahat bir koltukta oturmakta olduğu için ve hekimle beraber olduğu için uygun müdahale hemen yapılabilmektedir.
Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) hakkında sık sorulan sorular:
- 1. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisi etkili midir?
Evet. Depresyonda, obsesif kompulsif bozuklukta(OKB), şizofreninin negatif semptomlarında (günlük hayattan zevk almama, planlı aktivitede bulunamama ya da sürdürmekte zorlanma, kendine ve etrafa ilgisizlik, iletişim kurmak istememek vb.) FDA onayı almış bir tedavi şeklidir. Örneğin, depresyonda, beynin sol tarafında hipoaktivite (elektriksel olarak, metabolizma olarak ve kan akımı olarak daha az aktif) olduğu biliniyor ve anti depresan ilaçlarda bu bölgeyi aktive ederek etki ediyor. TMS ile beynin bu bölgesi ilaçsız olarak uyarılıyor. Böylelikle hem ilaçlarda olan yanetkilerden hiçbirisine maruz kalmadan çok güzel sonuçlar alınıyor, hem de daha kısa sürede sonuç alıyoruz.
- 2. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisinin başarı oranı nedir?
Pek çok araştırmacının bu konudaki bildirilerinde bu tedavinin başarı oranları %50 ila %80 arasında değişmektedir. Düşük olan oranların ise daha çok diğer tadavilerle sonuç alınamayan hastalardaki sonuçlar olduğu göz önüne alınırsa başarı oranının gerçekten yüksek olduğu değerlendirilecektir.
- 3. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisi işe yarıyormu?
Evet. Özellikle depresyonda yapılan araştırmalar gösteriyorki en çok 15-75 yaş aralığında işe yarıyor. Anti depresanlarla yeterince iyi sonuç alamayanlarda, ilaçların etkisi zamanla azalanlarda, ilaçları yan etkiler nedeniyle kullanamayanlarda çok etkili sonuçlar alınıyor.
- 4. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisini kim yönetiyor?
TMS tedavisi her zaman uzman bir hekim yönetiminde verilen bir tedavidir. Kendi takip ettiğim hastalarım için TMS tedavisini uygulama kararını verdiğimde, hangi protokolü uygulayacağım, kaç seans uygulayacağım, kaç atım ve ne sıklıkta vereceğime ben karar veriyorum. Başka bir klinikten TMS tedavisi önerilmiş olan hastalarda ise hastanın doktoru ile birebir görüşerek TMS tedavisinin uygulanma şeklini ve protokolünü hastamızın doktoru ile paylaşıyoruz ve sonuçları da birlikte izliyoruz.
- 5. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisi için hastaneye yatmam gerecek mi?
Hayır. Hasta gelir, TMS cihazının koltuğuna oturur, seansını alır ve sonra kalkıp günlük işlerine devam eder. Burada kafatasının üzerine TMS cihazının koil denen parçası yaklaştırılır ve koil etrafında oluşan manyetik alan beyinde 3 cm kadar derine etki eder. Uygulanan bölgeye ve uygulama şekline göre sinir hücreleri bu manyetik alan içinde uyarılırlar ya da baskılanırlar.
- 6. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisini kimler alamaz?
Gerçekten TMS uygulanamayacak tek insan grubu beyin ameliyatı olmuş ve beynine ferromanyetik bir metal parçası (stent ya da klips vb.) yerleştirilmiş kişilerdir. Ayrıca epilepsi hastalarında TMS ile epileptik bir nöbet indükleme ihtimali olduğu için dikkatli uygulanmalıdır. Hastanın göreceği fayda ve zarar oranı detaylı değerlendirilerek, gerekli önlemler alınarak (tedavi sürecinde ilaç dozu artırmak ya da nöbet esnasında müdahale için hazırlıklı olmak vb.) dikkatli bir şekilde uygulanabilir.
- 7. TMS tedavisi özel sigortalar ya da SGK tarafından karşılanıyor mu?
TMS tedavisinin ilk uygulanmaya başladığı günlerden bu yana ABD ve Kanada’da bazı özel durumlarda sigorta şirketleri bu tedaviyi karşılamaya başlamışlardır ancak bu durum halen çok sınırlıdır. Ülkemizde özel ya da devlet sigortaları henüz bu tedavi giderlerini karşılamamaktadırlar.
- 8. TMS ile EKT (elektroşok tedavisi, Electroconvulsive Therapy) arasında ne fark var?
Aslında bu iki tedavi yönteminin tek benzerliği, ikisinde de beyindeki sinir hücreleri elektriksel olarak uyarılmaktadır. Bunun dışında her şey farklıdır. EKT tedavisi psikiyatri kliniklerinde halen kullanılan etkin bir tedavidir. Beyne, kafa derisi üzerine yerleştirilen elektrotlardan doğrudan elektrik verilerek beyindeki sinir hücreleri uyarılır. Ancak kafa derisi ve kafatası kemikleri elektrik akımına karşı dirençli olduklarından yüksek voltajlı elektrik vermek gerekir. Sonuçta hasta Grand-mal nöbet denen bir çeşit büyük nöbet geçirir. Günümüzde bu büyük nöbetin hastaya zarar vermemesi için EKT tedavisi anestezi eşliğinde uygulanmaktadır. Bu yüzden bu tedavi hastaneye yatış gerektirir ve yüksek maliyetler oluşturmaktadır. Genellikle 7-12 seans arasında verilmekte ve seanslar arasında bir kaç gün ara olması gerekmektedir. Ayrıca geçici de olsa ciddi unutkanlık yapmak gibi tedavi sonrası yan etkileri vardır. TMS tedavisinde ise neredeyse hiç yan etki yoktur. Beyne doğrudan elektrik verilmez. Hasta kliniğe gelir, tedavisini alır ve kalkıp günlük hayatına devam eder.
- 9. TMS tedavisinin süresi ne kadardır?
Hastalığa ve hastaya göre değişebilmekle beraber günde 1 seans ve haftada 5 gün olmak üzere 4 ila 6 haftada tedavi tamamlanır. Her bir seansın süresi de hastaya göre değişmekle beraber genellikle 20-30 dakika sürer.
- 10. TMS tedavisinin potansiyel riskleri nelerdir?
Teorik olarak en büyük riski, epilepsi nöbeti oluşturmasıdır. Ama bu risk 10.000 tedavide 1 olarak bildirilmektedir. Epilepsi hastalığı olanlarda ise 200’de 1 olarak bildirilmektedir. Özellikle son yıllarda belirlenen özel epilepsi protokolleri sayesinde artık TMS tedavisi epilepsi hastalığının da tedavisinde kullanılmaya başlamıştır.
- 11. TMS tedavisinin yan etkileri nelerdir?
Neredeyse tek yan etkisi ilk 1-2 seansta koilin baş üstüne koyulduğu bölgedeki kasların manyetik alan etkisiyle kasılmasına bağlı gelişebilen bir baş ağrısıdır. Çoğu zaman hafif bir baş ağrısıdır ve gün içinde kendiliğinden geçer. Kendiliğinden geçmediği durumda basit bir parasetamol almakla bu ağrı geçer. Zaten 3. ya da 4. seanstan sonra uygulama bölgesindeki kaslarda gelişen desensitizasyon neticesinde bu ağrı da ortadan kalkar. Bazı özel durumlarda, günde 1’den fazla seans yapmak gerekirse, bu hastalarda nadiren o gün akşam yorgunluk hissi yaptığı da bildirilmiştir.
- 12. TMS tedavisi unutkanlık yapar mı?
Hayır. Unutkanlık yapmaz. Hatta uygulama yanlış yere ya da yanlış protokol ile yapılırsa da bir zararı yoktur. Ancak bu durumda beklenen fayda görülmeyebilir.
- 13. TMS tedavisi rahatsızlık verici midir?
Eğer ilk başta hemen maksimum dozda uyarılar verilerek başlanırsa başlangıçta evet rahatsızlık verebilir. Ama düşük dozlu uyarılarla başlayıp yavaş yavaş etkin tedavi dozuna geçildiğinde tedavi çok kolaylıkla herkes tarafından rahatça sürdürülebilmektedir.
- 14. TMS tedavisi sırasında ilaçlarımı kullanabilir miyim ve bu tedavi sonrasında ilaçlardan kurtulabilecek miyim?
Tedavi sürecinde ilaçlarınızı kullanabilirsiniz. Zaten kullanmaya devam etmelisiniz. TMS tedavisi ile sonuç aldıkça özellikle çoklu ilaç kullanmakta olan hastaların, ilaç ihtiyaçlarının azaldığını biliyoruz. Hatta hayatına ilaçsız devam eden hastalarımız olduğunu biliyoruz. Ama tüm bu durumlar kişiden kişiye o kadar çok değişkenlik gösteriyor ki, tedavi süresince ve sonraki takiplerinizde ilaçlarınızın durumunu mutlaka sizi takip eden doktorunuzla bire bir görüşerek karar vermelisiniz.
- 15. Transkranial manyetik stimülasyon (TMS) tedavisi FDA tarafından onaylandı mı?
Evet. 2008 yılında FDA ilk olarak depresyon tedavisi için onay vermiştir. Günümüzde depresyon dışında obsesif kompülsif bozukluk (OKB), anksiyete bozukluğu, panik ataklar, Parkinson hastalığı, bunamalar (Alzheimer hastalığı, frontal demans vb.), inme ve felçler, migren baş ağrısı ve/veya şiddetli geçmeyen baş ağrıları, nöropatik ağrılar ve kulak çınlaması (tinnitus) gibi pek çok durumda kullanılmaktadır.
