Multiple Skleroz (MS)’un nedenleri:
MS edinsel yani doğumsal olmayan bir hastalıktır hastalığın neden geliştiği ile ilgili araştırmalar devam etmektedir. Günümüzde en güçlü muhtemel sebepler genetik faktörler (HLA-DRB1*15:01 aleli ile güçlü ilişki gösterilmiştir), çevresel faktörler (Epstein-Barr virüsü (EBV) ile geçirilmiş enfeksiyon, düşük D vitamini düzeyleri, sigara kullanımı ve obezite gibi risk artırıcı faktörler) ve immünolojik mekanizmalar (Oto-reaktif T hücreleri, B hücreleri ve otoantikorların miyelin proteinlerine karşı anormal immün yanıt oluşturarak inflamasyon, demiyelinizasyon ve aksonal hasara yol açması) olarak açıklanmaktadır.
Multiple Skleroz (MS)’un klinik Özellikleri:
MS, genellikle 20–40 yaş arasında başlar ve kadınlarda daha sık görülür (K/E oranı yaklaşık 2:1). Hastalık farklı vücut sistemlerine ait farklı şikayetlerle orataya çıkabilir.
- Görsel şikayetler olabilir; ağrılı veya ağrısız görme kaybı, bulanık görme ya da renk görmede azalma vb.
- Güçsüzlük şikayetleri olabilir; güçsüzlük bedenin sağ veya sol tarafında, kollarda veya bacaklarda olabilir, ya da aşırı kasılma (spastisite) şeklinde olabilir.
- Duyusal şikayetler olabilir, vücudun herhangi bir bölgesinde uyuşma, karıncalanma, yanma, batma vb. hisler ya da özellikle başın öne eğildiği pozisyonlarda tüm omurilikte hissedilen elektriklenme hissi vb olabilir.
- Beyincik ile ilgili olabilir; dengesizlik, konuşurken kelimeleri akıcı olarak söyleyememe, gözlerde istemsiz sağa sola hareket etme vb.
- Otonomik sinir sistemi ile ilgili olabilir; idrar kaçırma ya da zorlanarak yapma veya erektil disfonksiyon vb
- Algı ve değerlendirme sorunları olabilir; hafıza sorunları, dikkat eksikliği ya da depresyon vb
- Sürekli devam eden bir yorgunluk hali olabilir ki bu şikayet MS’li hastaların %80’inde görülen en yaygın semptomlardan biridir.
MS hastalığının klinik seyride kişiden kişiye değişebilmektedir ve bazı alt tipler tanımlanmıştır:
- Relapsing-remitting MS (RRMS): En sık görülen formdur (%85). Zaman zaman tekrarlayan ataklarla seyreder.
- Sekonder progresif MS (SPMS): Başlangıçta RRMS iken zamanla progresif (ilerleyici) seyir kazanır.
- Primer progresif MS (PPMS): Başlangıçtan itibaren ilerleyici seyir gösterir (%10–15).
- Klinik izole sendrom (CIS): İlk demiyelinizan hastalık atağına denir ve tekrarlaması durumunda MS tanısı kesinleşebilir.
MS tanısı nasıl koyulur
MS hastalığının tanısını koyarken hem hastanın şikayetleri, muayene bulguları hem de görüntüleme ve laboratuvar bulguları birlikte değerlendirilir. Bu amaçla halen 2017 yılında güncellenmiş olan McDonald kriterleri kullanılmaktadır. Kısaca özetlersek bunlar şu şekilde ifade edilebilir:
- Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG): Merkezi sinir sisteminde zamansal ve mekânsal ayrışmayı gösteren T2/FLAIR hiperintens lezyonlar.
- Beyin-omurilik sıvısı (BOS): Oligoklonal bant pozitifliği (%85–95).
- Uyarılmış potansiyeller: Subklinik lezyonların saptanmasında yardımcıdır.
MS Hastalığında Tedavi
MS hastalığında tedavinin birkaç amacı vardır. İlk olarak ataklar esnasında tedavi genellikle yüksek doz intravenöz metilprednizolon ve/veya plazmaferez veya IVIG tedavisi şeklinde düzenlenebilir. Atak sıklığını azaltmak ve yeni lezyon oluşumunu engellemek için ilk basamak tedaviler (interferon beta, glatiramer asetat, teriflunomid, dimetil fumarat), ileri basamak tedaviler (fingolimod, natalizumab, alemtuzumab, ocrelizumab, cladribine) veya yeni nesil ajanlar (ofatumumab, siponimod) hastalığın seyrine göre düzenlenir. Ayrıca hastalık süresince yaşanabilen spastisite, yorgunluk, ağrı ve depresyon için semptomatik tedaviler ve rehabilitasyon uygulamaları yapılabilir.
MS hastalığında prognoz ve takip
MS hastalığı farklı kişilerde farklı şekilde seyredebilen bir hastalıktır. Bazı hastalar uzun yıllar minimal özürlülük ile yaşamlarını sürdürebilirken, bazıları erken dönemde belirgin özürlülük geliştirebilir. Düzenli klinik ve MRG takipleri, tedavi yanıtının değerlendirilmesi ve gerektiğinde tedavi stratejisinin değiştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
