Yüksek zihinsel fonksiyonlar dediğimizde, günlük yaşam aktivitelerini veya sosyal aktiviteleri bağısız olarak yapabilmemizi sağlayan her türlü yeteneği anlıyoruz. Bunların başlıcaları; anlama, konuşma, hatırlama, planlama, yargılama, sorun çözme, karar verme ve davranışların kontrolüdür. Tüm bu işlevlerde zaman içinde ilerleyici bir kayıp gelişir. Hasta giderek günlük yaşamında bağımsızlığını yitirir. Bu kayıp çoğu durumda nispeten yavaş (yıllar içinde) olurken bazen de çok hızlı (birkaç ay içinde) olabilir.
Demans (Bunama), en sık unutkanlık şikayetiyle başlar. Demansın bilinen en sık nedeni Alzheimer hastalığıdır. Bu hastalıkta tipik olarak ilk önce yeni bir şey öğrenilemez ve yakın hafızada kayıp başlar. Sonrasında giderek diğer kayıplar gelişir. Ancak her unutkanlık Alzheimer hastalığı demek değildir. Alzheimer hastalığındaki unutkanlığın en önemli özelliği ilerleyici olmasıdır. Kişi unuttuğu şeyi bir daha hatırlayamaz. Bu yüzden aynı şeyleri sık sık sormaya başlar. Unutkanlıktaki ilerleyişe zamanla diğer zihinsel işlevlerin kaybı da eklenir. Günlük hayatın içindeyken yorgunluk, uykusuzluk, stres ya da kullanılan bazı ilaçlar vb. nedeni ile de unutkanlık olabilir ancak tüm bu durumlarda unutkanlık geçicidir, yani kişi unutulan şeyi hemen o anda hatırlayamasa bile kısa bir süre sonra hatırlayabilir.
Alzheimer hastalığında hastalığın ilerlemesini durduracak ve hastalığı iyileştirecek bir ilaç tedavisi henüz bulunamamıştır. Son 1-2 yıldır gündemde olan ümit verici ilaçlar için hala araştırmalar devam etmektedir. Ancak hastalığın ilerleyişini yavaşlatan ve bu sayede hastanın ve yakınlarının hayatında önemli faydalar sağlayan tedaviler mevcuttur. Trankraniyam Manyetik Stimilasyon (TMS) tedavisi bunların içinde en yeni ve en etkili tedavi gibi görünmektedir.
Diğer demans nedenleri arasında; beyin damar hastalıklarına bağlı inme yada felç, kafa travması, frontotemporal demans, Lewy cisimcikli demans gibi beyindeki sinir hücrelerinin hasarlanmasına bağlı sebepler vardır.
Ayrıca vücuttaki diğer bozuklukların beyni etkilemesiyle oluşan demans durumları da vardır; bazı metabolik bozukluklar (hipotiroidi gibi bazı hormonal durumlar), vitamin eksiklikleri, beslenme bozuklukları, bazı enfeksiyon hastalıkları, bazı bağışıklık sistemi hastalıkları ve normal basınçlı hidrosefali gibi. Bu son guruptaki nedenlerin çoğu tedavi edilebilen nedenlerdir. Bu yüzden Demans hastasında tüm bu nedenlerin araştırılması çok önemlidir.
Demans genellikle ileri yaş grubunun (65 yaş üstü) hastalığıdır. Yavaş ilerleyen bir hastalıktır. Yakın hafızada kayıp başlar, yeni şeyler öğrenilemez, unutulan şeyler tekrar hatırlanamaz ve sık sık aynı şeyleri sormaya ya da anlatmaya başlar. Konuşurken kelimeleri unutabilir veya yanlış kelimeler kullanabilir. Yön bulmakta zorlanma, adres bulmakta zorlanma, bildiği adresleri karıştırma, evin yolunu şaşırma ya da kaybolma olabilir. Karar vermekte zorlanma olabilir. Kişilik değişikleri olabilir, eskiye göre daha sinirli ya da sakin olmak, şüphecilik, bulunduğu ortam için uygun olmayan davranışlar vb. ortaya çıkabilir.
Demans hastalarının detaylı incelenmesi çok önemlidir. Hasta ve yakınları dikkatle dinlenmeli, şikayetlerin başlama şekli ve sırası özenli bir şekilde sorgulanmalıdır. Sonrasında yapılacak geniş bir nörolojik muayene hastalığın sebebi hakkında çok önemli bulgular verecektir. Ardından bulguların ışığında seçilmek kaydıyla beyin görüntülemesi (Kr.MRG vb.), EEG, kan tahlilleri ve nöropsikolojik inceleme yapılarak hastalığın nedeni araştırılmalıdır. Bu sayede tedavi edilebilir bir nedenin atlanmaması sağlanır. Özellikle erken yaşlarda başlayan ve zihinsel fonksiyonlarda aylar içinde gelişen hızlı bir kayıp varsa tedavi edilebilir nedenlerin araştırılması daha çok önem kazanır.
Demansın tedavisinde son yıllarda pek çok araştırma ile pek çok gelişme sağlanmış durumda. Ancak Alzheimer gibi dejeneratif süreçlere bağlı Demans’larda henüz hastalığı tamamen yok edecek bir yöntem geliştirilememiştir. Mevcut ilaç tedavileri ile hastalığın ilerleyişi durdurulamamakta ancak hastanın yaşam kalitesinde iyileşmeler sağlanabilmektedir. Ancak nöroloji alanında son yılların en büyük keşiflerinden biri olan Transkraniyal Manyetik Stimülasyon (TMS) tedavisi, henüz FDA onayı çıkmamış olmasına rağmen, araştırmalara ve klinik tecrübelere göre demans hastalarında, hastalığın ilerleyini durdurmakta ve iyileşme anlamında hastalığın gerilemesinde çok dikkat çeken sonuçlar bildirilmektedir. Bununla birlikte normal basınçlı hidrosefali, hormonal bozukluklar, metabolik bozukluklar vb. nedenler saptanırsa bu durumlar kolaylıkla tedavi edilebilirler.
